نمین – آداب و رسوم ماه مبارک رمضان یکی از مباحث مهم مذهبی و فرهنگی مردم ایران است که در این گزارش به بررسی آداب و رسوم ماه رمضان در یکی از مناطق استان اردبیل می پردازیم.
پایگاه خبری هارای نیوز– سولماز پورنعمت: ماه رمضان، در فرهنگ کشورهای مسلمان از جایگاهی ممتاز و ویژه ای برخوردار بوده و همواره آئینهای مختلفی در ارتباط با این ماه، در میان مردم کشورهای اسلامی و به تبع آن ایران به اجرا در میآید.
آداب و رسوم این ماه مبارک یکی از مباحث مهم فرهنگی و مذهبی است که در بین مردم از قداست ویژه ای برخوردار است. اما متأسفانه جامعه صنعتی امروز این آداب و رسوم را به ورطه فراموشی کشانده است.
نقطه نقطه کشور ایران آداب و رسوم مختلفی دارد که آشنایی با هر یک از آنها سبب شناخت مناطق مختلف میشود. در این گزارش برای یادآوری آداب و سنن ماه رمضان در گذشته و آشنایی نسل جدید با آداب این ماه مبارک، خوانندگان هارای نیوز را با قسمتی از آداب و رسوم منطقه «پیله چایی»، شهرستان نمین آشنا میکنیم.
شروع ماه رمضان و قاباخلاما
یک مادر ۶۵ ساله اهل منطقه «پیله چایی» در گفتگو با هارای نیوز اظهار کرد: در گذشته به دلیل مصافت زیاد روستاها و جلوگیری از باطل نشدن روزه، اهالی روستاها قبل از شروع ماه مبارک رمضان به شهر رفته و مایحتاج خود را تهیه میکردند.
وی خاطر نشان کرد: بانوان روستا ضمن تمیز کردن خانههای خود، در روز معینی دور هم جمع شده برای غبارروبی به مسجد رفته و آنجا را برای این ایام ماه مبارک رمضان آماده میکردند.

این مادر روستایی افزود: در بین عامه مردم، زمان سحری خوردن به «اوباش دان» مشهور است زمانی که هلال ماه مبارک رمضان توسط مردان مسن و عالم روستا رؤیت میشد به اهالی روستا اعلام میشد که فردا شروع ماه رمضان است.
وی اظهار کرد: چند تن از مردان روستا که صدای بلند و آواز خوشی داشتند خود را برای سحری خوانی قبل از اذان صبح که با گذشت شب و جابجایی ستارگان محاسبه میشد با در دست داشتن فانوس و زمزمه اشعار مذهبی، به درب منزل مردم مراجعه کرده و آنها را برای سحری بیدار میکردند.
بانوی روستایی تصریح کرد: علاوه بر این دو مؤذن روستا به بام مسجد رفته با صدای رسا و بلندی اذان میگفتند که دو بار اذان گفته میشد. اذان اول شروع وقت سحری را نوید داده و اذان دوم اذان صبح بوده و مردم با شنیدن آن متوجه پایان وقت شده و باید از خوردن سحری دست میکشیدند.
این مادر با بیان اینکه اکثر اهالی قبل از شروع ماه رمضان به پیشواز میرفتند که این عمل را «قاباخلاما» میگفتند، افزود: نزدیکیهای افطار مردم در مسجد دور هم جمع میشدند و افرادی که تبحری در خواندن قرآن داشتند به آموزش روخوانی قرآن میپرداختند.
این بانوی روستایی با بیان اینکه سفرههای قدیم بسیار ساده بودند، افزود: در عوض مردم در گرفتن روزه و پایبندی به دین بسیار جدی و با اراده بودند و نوجوانان و جوانان در گرفتن روزه از همدیگر پیشی میگرفتند.
وی تصریح کرد: غالب غذاهایی که در ماه رمضان در گذشته تهیه میشد «آبگوشت»، «عدسی»، «سوتی آش» و «فرنی» و.. بوده است که در فصل تابستان و بهار سبزی «تره» از دل طبیعت تهیه کرده و میپختند. همچنین در این ماه مبارک بانوان روستا فطیر محلی میپختند.

پختن حلوا توسط خانوادههای متوفی
یکی از محققهای منطقه «پیله چایی» در گفتگو با خبرنگار هارای نیوز ، با بیان اینکه در طول روزهای شب قدر افرادی که از خانوادههای آنها به تازگی فوت میشدند اقدام به پخت حلوا میکردند اظهار کرد: خانوادهها حلوا را درست کرده و آنرا لای نان لواش قرار داده و در بین اهالی پخش میکردند. این مراسم دیگر رنگ و بوی خود را از دست داده و در معدود خانوادهها این کار انجام میشود.
وی در ارتباط با روزه خواری اظهار کرد: در ایام قدیم هیچکس اقدام به روزه خواری نمیکرد و یا عملی غیر شرعی انجام نمیداد و از روی احترام و اعتقاد همه به موقع در صفوف نماز جماعت و کارهای عامالمنفعه حاضر میشدند.
وحید افخمی افزود: مراسم و آئین کهن با گذشت زمان و پیدایش وسایل ارتباطی در جامعه کم رنگ تر شده و طبل نوازی و مناجات و سحری خوانی دیگر جای خود را به رادیو و تلویزیون داده و فراموش شدهاند.
این محقق به موذنهای خوش صدای ایام دور اشاره و تصریح کرد: مردم از مؤذن ها و مناجات خوانهای خوش صدای آن دوره ازجمله «شیرمحمد» و «مستیعلی» که خوش صداتر ین مؤذن ها و مناجات خوانهای آن دوره بودهاند یاد میکنند.
وی با بیان اینکه یکی از زیباترین سنتها در ماه رمضان دادن افطاری و دعوت میهمانهایی برای این کار است افزود: هرکه میزبان بود با سفرههایی ساده به سراغ مدعوین میرفت و همه مردم اینگونه دعوتها را میپذیرفتند.
عید فطر و زیارت اهل قبور
هوشیار جاوید از اهالی روستای «پیله چایی» در گفتگو با خبرنگار هارای نیوز اظهار کرد: روز عید فطر، که در گذشته با اعلام رؤیت ماه شوال که از طرف عالم محل و سه تن از ریش سفیدان مورد تأیید قرار گرفته و فردای آن روز عید اعلام میشد و بزرگ هر خانواده مبالغی را به عنوان فطریه کنار گذاشته تا روز عید در مسجد تحویل بزرگ روستا دهند تا آن را به افراد مستمند داده یا در کار خیر و عامالمنفعه خرج کند.
وی افزود: اهالی منطقه «پیله چایی» صبح روز عید فطر به اتفاق خانواده به طرف قبرستان به راه میافتادند تا به جمع مردم پیوسته و به فاتحه خوانی و زیارت اهل قبور بپردازند. اهالی در لحظه دیدار باهم خوش و بش کرده و ضمن تبریک عید، قبولی طاعات را از خداوند طلب کرده و برای همدیگر دعا میکنند.
هوشیار جاوید در ادامه تصریح کرد: در ایام گذشته زنان حلوا و نان فطیرهایی را که مخصوص این منطقه است و روز قبل آماده شده٬ به همراه میوه و شیرینیجات که از شهر خریداری کرده بودند را در یک سینی قرار داده و به سر مزار امواتشان میبرند تا آنجا خیرات میکردند.
وی افزود: این رسم اکنون پربارتر از گذشته اجرا میشود و کسانی که در آرامستانهای منطقه از اعضای خانواده آنها دفن شدهاند در هر کجا و هر موقعیتی که قرار دارند در ساعت مشخص و در روز عید فطر بر مزار عزیزان خود حاضر شده و با احسان و فاتحه یاد و خاطره آنها را گرامی میدارند.

هوشیار جاوید خاطر نشان کرد: بعد از زیارت اهل قبور مردم خود را به مسجد رسانده و به صف نماز عید فطر ایستاده و بعد از آن به اتفاق دور هم جمع شده و به در خانههایی که کسی از اعضای خانواده شأن را در طول سال از دست دادهاند رفته و به قرائت فاتحه پرداخته و از آنها دلجویی میکنند و آن خانواده نیز در مقابل چایی، حلوا و خرما از حاضرین پذیرایی میکنند.
آنچه در این گزارش کوتاه عنوان شد تنها گوشهای از آداب و رسوم فرهنگی و مذهبی استان اردبیل است که کمتر به آن پرداخته شده است. در صورت معرفی درست این آداب و سنن میتوان از ظرفیتهای گردشگری ماه مبارک رمضان جهت ترویج فرهنگ این ماه و حتی در زمینه اقتصادی بهره برد.